فتنه جمل چه بود؟

جنگ جمل یا به عبارت بهتر فتنه جمل نخستین جنگی بود که بعد از به خلافت رسیدن حضرت علی(ع)، در سال 36 قمری و به رهبری طلحه و زبیر و عایشه همسر پیامبر علیه آن حضرت به راه افتاد.

0 191

فتنه جمل چه بود؟
5 (100%) 4 votes

 

در نخستین روزهای حکومت حضرت علی(ع) و همزمان با پاکسازی جامعه اسلامی از حکام خودکامه‌ای که بخش زیادی از بیت المال را به صورت گنج درآورده و بخش دیگری را نیز در راه مصالح شخصی مصرف می‌کردند، عده‌ای از اصحاب مانند طلحه و زبیر توقع داشتند که آن حضرت حکومت بخش‌هایی از قلمرو اسلامی را به دست آنان بسپارد. از طرف دیگر در شام معاویه حاضر به بیعت با حضرت علی نشد و پرچم مخالفت برافراشت و آماده جنگ با آن حضرت شد. معاویه به طلحه و زبیر نامه‌ای نوشت، و در آن نامه آنان را ” امیرالمومنین” خوانده  و یادآور شده بود كه از مردم شام برای آن دو بیعت گرفته است و باید هر چه زودتر شهرهای كوفه و بصره را اشغال نمایند.

پیش از آن كه فرزند ابوطالب بر آن دوشهرمسلط شود و شعار آنان در همه جا این باشد كه خواهان خون عثمان هستند و مردم را برگرفتن انتقام او دعوت كنند. امام على(ع) به فرمانداران خود در سه شهر «کوفه»، «بصره» و «مصر» نامه نوشت تا نیروهاى جنگى خود را براى مقابله با «معاویه» اعزام دارند.

در این اثنا طلحه و زبیر که فریب خدعه معاویه را خورده بودند نزد امام رفته و گفتند که برای سفر عمره به مکه می‌روند.

امام علی (ع) فرمود: “در پوشش عمره هدف دیگری دارید؟“. آنان به خدا سوگند یاد كردند كه غیر از انجام عمره هدف دیگری ندارند. امام فرمود:” شما در صدد خدعه و شكستن بیعت هستید”. آنان سوگند خود را تكرار كردند و بار دیگر با امام بیعت نمودند. وقتی آن دو خانه علی علیه السلام را ترك كردند، امام  به حاضران در جلسه فرمود:”می‌بینم كه آنان در فتنه ای كشته می شوند.”

طلحه و زبیر با اینکه در خانه امام سوگند خورده بودند، پس از خروج از مدینه به سمت مکه حرکت کردند تا در آنجا به جمع آوری سپاه و سازوبرگ جنگ بپردازند. طلحه و زبیر در راه مکه به هرکس که رسیدند بیعت خود با آن حضرت را انکار کردند. طلحه و زبیر در مکه، عایشه که از بیعت با امام راضی نبود را با خود همراه کرده و به بهانه خون‌خواهی عثمان به سمت بصره حرکت کردند. از شواهد و قراین موجود به خوبی می‌توان فهمید که آن‌ها نه به فکر خون‌خواهی عثمان بودند و نه دلسوزی برای اسلام. زیرا قاتلان «عثمان» در «بصره» نبودند؛ بعلاوه لازمه هوادارى از «عثمان» مخالفت با امیرمومنان(علیه السلام) نبود، علاوه بر این «طلحه» خود از سران مبارزان بر ضدّ «عثمان» بود.
روشن است که هدف آنها از پیمان شکنى (چون با على(علیه السلام) بیعت کرده بودند)، رسیدن به جاه و مقام بود.

پایگاه مخالفان امام کجا بود؟

پس از قتل عثمان و بیعت مردم با امام، مکه به مرکز مخالفان آن حضرت تبدیل شد و افرادی که با حضرت علی(ع) مخالف بوده و یا از عدل و عدالت آن حضرت می‌ترسیدند همه در مکه جمع شده و نقشه جنگ جمل را کشیدند. این افراد عمدتا فرمانداران و استانداران عثمان بودند که می‌دانستند امام دارایی آن‌ها را که به طور نامشروع و از بیت المال کسب کرده‌اند مصادره کرده و آنها را به دلیل خیانت‌هایشان بازخواست می‌کند. برخی از استانداران عثمان که حتی هزینه جنگ جمل را نیز پرداختند عبارتند از:

  • عبدالله ابی ربیعه، استاندار عثمان در صنعای یمن. او از صنعا به منظور كمك به عثمان خارج شد. و چون در نیمه راه از قتل او آگاه گردید به مكه بازگشت. وقتی شنید كه عایشه مردم را برای گرفتن انتقام خون عثمان دعوت می‌كند ، وارد مسجد شد و در حالی كه روی تخت نشسته بود فریاد زد: “هر كس كه بخواهد برای گرفتن انتقام خون خلیفه در این جهاد شركت كند من هزینه رفتن او را تامین می كنم“.
  • یعلی بن امیه، یكی از فرمانداران سپاه عثمان. وی به پیروی از عبدالله پول هنگفتی در این راه خرج كرد. او ششصد شتر خرید و در بیرون مكه آماده حركت ساخت و گروهی را بر آن حمل كرده و ده هزار دینار در این راه پرداخت.

نقش عبدالله ابن زبیر در جنگ جمل چه بود؟

پس از حرکت سپاه در میانه راه به سرزمین “حوأب” رسیدند. وقتی عایشه نام سرزمین را شنید به فرزند طلحه گفت: من باید برگردم، زیرا رسول خدا روزی در میان همسران خود كه من نیز در جمع آن‌ها بودم فرمود: “می‌بینم كه یكی از شما از سرزمین حوأب می گذرد و سگان آنجا براو پارس می كنند.” سپس رو به من كرد وفرمود: “حمیرا ، مبادا توآن زن باشی.“. اصرار فرزند طلحه برای ادامه مسیر اثر نکرد. ولی خواهرزاده او یعنی عبدالله ابن زبیر به دروغ سوگند خورد که این سرزمین حوأب نیست و ما اول شب آن سرزمین را پشت سر گذاشتیم. با این شهادت دروغ لشگر به مسیر خود ادامه و در نزدیکی بصره برای تسخیر این شهر فرود آمدند. سرانجام در ماه ربیع الثانی سال 36 ، شهر بصره را با فریب تصرف کرده و از مردم بصره برای خود بیعت گرفتند. امام علی(ع) که از این امر به خوبی آگاه بود، با همان لشکرى که براى دفع توطئه شامیان آماده کرده بود به سوى «بصره» حرکت کرد و نامه‌اى به فرماندار «کوفه»، «ابو موسى اشعرى» براى تقویت این سپاه نوشت ـ گرچه ابوموسى به نداى امام پاسخ مثبت نداد ولى در نهایت حدود نه هزار نفر از «کوفه» به سوى امام حرکت کردند ـ و در ماه «جمادى الثانی» دو لشکر با هم روبه رو شدند و به نقل «تاریخ یعقوبى» این جنگ تنها چهار ساعت طول کشید و نهایتا لشگر طلحه و زبیر درهم شکست و طلحه و زبیر هردو به قتل رسیدند. امام علی(ع) خود را به كجاوه عایشه رسانید وفرمود: “ای عایشه، آیا رسول اكرم (ص) تو را به این كار سفارش كرده بود؟” او در پاسخ امام گفت:”ای اباالحسن، حال كه پیروز شدی، مرا ببخش

حضرت علی علیه السلام پس از جنگ ، عایشه را به همراه برادرش محمدبن ابی بكر و تعدادی از زنان كه مبدل به لباس مردانه بودند راهی مكه نمود.

فتنه جمل چه بود؟
5 (100%) 4 votes

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.